> ## Content Index
> Fetch the complete content index at: https://cambodiaobservatory.com/llms.txt
> Use this file to discover other available public pages before exploring further.

# CaMSOb Full Brief — Issue No. 3 (ភាសាខ្មែរ)
- URL: https://cambodiaobservatory.com/camsob-full-brief-issue-no-3-khmer/
- Published: 2026-11-05T07:02:12.000Z
- Updated: 2026-11-05T07:02:12.000Z
- Author: Sopheak OK SEREI
- Tags: #Import 2026-11-05 13:33

**កាំសូប (CaMSOb)**

*វិទ្យាស្ថានសង្កេតពិនិត្យពហុវិស័យកម្ពុជា*

**លិខិតរាយការណ៍ប្រចាំខែ — លេខ៣ — ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦**

*ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៦។ ព័ត៌មានមានសុពលភាពត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ លើកលែងតែមានកាល បរិច្ឆេទក្រោយជាងនេះ។ ចំណុចណាដែលនៅតែអាចប្រែប្រួល នឹងត្រូវបានត្រួតពិនិត្យម្តងទៀតនៅព្រឹកថ្ងៃចេញផ្សាយ។*

**សង្ខេបព្រឹត្តិការណ៍**

*យើងមិនមែនត្រឹមតែរៀបរាប់នូវអ្វីដែលបានកើតឡើងនោះទេ — យើងបន្ថែមអត្ថន័យ និងការវិភាគ​សម្រាប់កម្ពុជា និងអ្វីដែលការផ្សព្វផ្សាយភាគច្រើនអាចមើលរំលង។ យើងឃើញអ្វីដែលអ្នកដទៃ​អាចមើលរំលង។*

| **ផ្នែក**           | **ស្ថានភាព**                        | **សេចក្តីសង្ខេប**                                                                                                                                                                                                                                                                           |
| ------------------- | ----------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- |
| ព្រំដែន (ថៃ)        | ចម្រូងចម្រាស ប៉ុន្តែគ្មានអំពើហិង្សា | គ្មានការប៉ះទង្គិចណាត្រូវបានរកឃើញក្នុងអំឡុងពេលនេះទេ ប៉ុន្តែឥឡូវនេះជម្លោះកំពុងត្រូវបានប្រជែង​គ្នាលើ​តួលេខ របងលួសបន្លា និងវេទិកាផ្សេងៗ។ ការផ្សះផ្សា​នៅទីក្រុងឡាអេ បានបង្កើតវិធានការ​កសាង​ទំនុកចិត្ត​ចំនួនប្រាំមួយ ប៉ុន្តែមិនទាន់មាន​សញ្ញាបង្ហាញថាវិធានការ​ទាំងនោះកំពុងត្រូវបាន​អនុវត្តនៅឡើយទេ។ |
| ម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច   | ត្រូវបានកាត់បន្ថយការ ព្យាករណ៍       | ការព្យាករណ៍ថ្មីបំផុតទាំងពីរ (មូលនិធិរូបិយវត្ថុ​អន្តរ​ជាតិ ៣,០% ធនាគារពិភពលោក ៣,៥%) គឺទាប​បំផុត ចំណែកប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាឆ្នាំ២០២៧ សម្រាប់វិស័យកាត់ដេរ កើនឡើងត្រឹមតែ ២ដុល្លារ​ប៉ុណ្ណោះ។                                                                                                       |
| វិស័យផ្សេងៗ         | កំពុងទទួលសម្ពាធ                     | ចំនួនភ្ញៀវទេសចរមកដល់ធ្លាក់ចុះ ៣៥% ក្នុងខែ​កញ្ញា ថ្លៃនាំចូលប្រេងឥន្ធនៈកើនឡើងខ្លាំង ហើយ​ការ​ផ្អាកល្បែងស៊ីសងតាមអ៊ីនធឺណិតនៅកាស៊ីណូ ត្រូវបានចាប់ផ្តើមដោយផ្អែកតែលើពាក្យអះអាងផ្លូវការប៉ុណ្ណោះ។                                                                                                     |
| អភិបាលកិច្ច         | ប្រតិទិនបោះឆ្នោតកំពុងដំណើរការ       | ការចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតសម្រាប់ការបោះឆ្នោតឃុំ​សង្កាត់ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៧ បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី​៧ ខែតុលា ហើយក្នុងសប្តាហ៍ដដែល អង្គការឃ្លាំ​មើលសិទ្ធិមនុស្ស បានលើកពីកង្វល់របស់ខ្លួនជូន​អង្គការសហប្រជាជាតិ។                                                                                            |
| ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ | កំពុងរកតុល្យភាពថ្មី                 | កិច្ចព្រមព្រៀងក្របខ័ណ្ឌយោធាជាមួយទួរគី។ មជ្ឈមណ្ឌលបណ្តុះបណ្តាលដែលមានទំនាក់​​ទំនងជាមួយចិននៅឡាវ។ ចំណាត់ថ្នាក់ថ្នាក់ទី៣ របស់សហរដ្ឋអាមេរិកលើបញ្ហាជួញដូរមនុស្ស និងការរំពឹងថាលោក ម៉ាក្រុង នឹងមកដល់ក្នុង​ខែវិច្ឆិកា។                                                                                 |
| ជនជាតិខ្មែរនៅបរទេស  | មានការផ្តល់ជូនការ​ពិភាក្សា          | លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានអញ្ជើញអតីតតំណាង​រាស្ត្រ​ដែល​និរទេសខ្លួន លោក អ៊ុំ សំអាន ឲ្យមក​ពិភាក្សាអំពីបញ្ហាបង្គោលព្រំដែន ហើយលោក​បាន​ព្រមទទួលជាគោលការណ៍។ ការលើកលែង​ទោស និងការធានាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ នៅតែ​មិនទាន់មានចម្លើយ។                                                                               |

# **១. ស្ថានភាពព្រំដែនជាមួយប្រទេសថៃ**

- រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរនៅតែយោងទៅលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ នៅថ្ងៃ​ទី១៧ ខែតុលា ឧត្តមសេនីយ៍កងទ័ពអាកាស ប្រាផាស សនឆៃឌី នៃមជ្ឈមណ្ឌលព័ត៌មានរួម (ថៃ) បានថ្លែងថា ប្រទេសថៃមិនចង់មានសង្គ្រាម ហើយនឹងមិនបោះបង់អធិបតេយ្យភាពឡើយ (Naewna ជាភាសាថៃ ដូចដែលបានអានសម្រាប់លេខនេះ)។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា អ្នកនាំ​ពាក្យ​កងទ័ពថៃ ឧត្តមសេនីយ៍ទោ វិនថៃ ស៊ូវារី បានថ្លែងថា ប្រតិបត្តិការនានាមានគោលបំណង​រក្សាសន្តិសុខក្នុងទឹកដីអធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសថៃ (The Nation)។ កាំសូបមិនបានរកឃើញរបាយការណ៍អំពីការបាញ់ប្រហារ ការប៉ះទង្គិច ឬឧប្បត្តិហេតុមីនថ្មី​ណាមួយឡើយ ចន្លោះថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ហើយក៏មិនបានរកឃើញថាមានកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ (GBC) គណៈកម្មាធិការព្រំដែនតំបន់ (RBC) ឬគណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែន (JBC) ណាមួយដែរ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍ច្បាស់លាស់​ចុងក្រោយ​បំផុតអំពីច្រកព្រំដែន ដែលកាំសូបរកឃើញ គឺរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រី អានូទីន កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែឧសភា ថាច្រកទាំងនោះនៅតែបិទ។
- ភាពខុសគ្នាខ្លាំងបំផុតគឺលើតួលេខ។ នៅឯកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិរបស់​ទីភ្នាក់ងារ​ជន​ភៀសខ្លួនអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNHCR) នៅទីក្រុងហ្សឺណែវ កាលពីថ្ងៃទី១៣-១៤ ខែតុលា ឯកអគ្គរាជទូតកម្ពុជា កែ សុវណ្ណ បានថ្លែងថា ជនស៊ីវិលកម្ពុជាប្រមាណ ២០.០០០​នាក់ នៅតែជាជនដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ (The Star)។ លោក វិនថៃ បានឆ្លើយតបនៅ​ថ្ងៃទី​​១៤-១៥ ខែតុលា ថា អាជ្ញាធរថៃបានកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រជាជនប្រមាណ ៤.៦០០​នាក់ ក្នុងគ្រួសារជាង ៩០០ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសហគមន៍ទាំងបីនៅស្រះកែវ (ណងចាន់ ណងយ៉ាកែវ ខ្លងផែង)។ The Nation ចង្អុលបង្ហាញថា តួលេខទាំងពីរនេះរាប់ក្រុមមនុស្ស​ខុសគ្នា ដូច្នេះមិនផ្ទុយគ្នាដោយផ្ទាល់ទេ។ អ្វីដែលជាបញ្ហាចម្រូងចម្រាស គឺថាតើភូមិទាំង​នោះ​ស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីថៃ ឬទឹកដីកម្ពុជា។
- អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប៉ែន បូណា ត្រូវបាន The Nation រាយការណ៍កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា ថាបានថ្លែងថា ប្រទេសថៃប្រើទ័ព និងលួសបន្លា ដើម្បីផ្លាស់ប្តូរខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន ហើយកម្ពុជានឹងមិនទទួលយកព្រំដែនដែលកំណត់ដោយកម្លាំងឡើយ។ កាំសូបមិនបាន​រក​ឃើញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ដើមរបស់លោកទេ ពាក្យសម្តីរបស់លោកត្រូវបានដឹងតាមរយៈ The Nation តែប៉ុណ្ណោះ។ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា The Nation ក៏បានរាយការណ៍ដែរថា ប្រទេសថៃ​កំពុងសាងសង់របងសន្តិសុខសាកល្បងប្រវែងប្រមាណ ៨,៣៨គីឡូម៉ែត្រ ជិតបង្គោលព្រំដែន​​លេខ ៥២-៥៩ ហើយបានដកស្រង់មន្ត្រីយោធាថៃដែលមិនបញ្ចេញឈ្មោះ ថ្លែងថាការងារនេះ​មានការសម្របសម្រួលជាមួយកម្ពុជា ហើយមិនមានបំណងផ្លាស់ប្តូរខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែនទេ។ CamboJA (ថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា) រាយការណ៍ថា ចាប់តាំងពីខែកុម្ភៈ ភាគីកម្ពុជាបានស្នើបន្តកិច្ច​ចរចា​របស់គណៈកម្មការចម្រុះព្រំដែនលើបង្គោលទាំងនោះ ប៉ុន្តែប្រទេសថៃបានពន្យារពេល។
- នៅទីក្រុងឡាអេ កិច្ចប្រជុំលើកទីពីររបស់គណៈកម្មការផ្សះផ្សា UNCLOS (ថ្ងៃទី១៤-១៨ ខែតុលា) បានបញ្ចប់ដោយវិធានការកសាងទំនុកចិត្តចំនួនប្រាំមួយ ចុះកាលបរិច្ឆេទថ្ងៃទី១៧ ខែតុលា (តុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអចិន្ត្រៃយ៍ ថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា) គឺ៖ ការប្តេជ្ញាចំពោះការផ្សះផ្សា; សេចក្តីថ្លែងការណ៍សាធារណៈប្រកបដោយស្ថាបនា ដោយរក្សាសិទ្ធិកែតម្រូវព័ត៌មាន​មិនត្រឹម​ត្រូវ; ការមិនធ្វើឲ្យស្ថានភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរ និងការរក្សាស្ថានភាពដើមនៅសមុទ្រ; ការលើកទឹក​ចិត្ត​ឲ្យតែងតាំងតំណាងជាន់ខ្ពស់ប្រចាំរដ្ឋធានីរបស់គ្នាទៅវិញទៅមក និងក្រុមការងារបច្ចេក​ទេស​មួយ; ខ្សែទូរស័ព្ទផ្ទាល់ (ហតឡាញ) រវាងមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងទឹក; និងការរាយ​ការណ៍អំពីការអនុវត្ត។ អ្នកស្រីប្រធាន កាទ្រីណា គូពឺ បានហៅវាថា ជា​"លទ្ធផលជាក់ស្តែង​ដំបូង​នៃការផ្សះផ្សានេះ"។ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ បានថ្លែងនៅថ្ងៃទី១៩ ខែតុលា ថាដំណើរការនេះ "ត្រូវផ្តោតទាំងស្រុងលើការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រ" (Bernama)។ កាំសូបមិនបាន​រក​ឃើញ​របាយការណ៍អំពីការតែងតាំងតំណាងជាន់ខ្ពស់ ការប្រជុំរបស់ក្រុម​ការងារ ឬការប្រើប្រាស់ខ្សែទំនាក់ទំនងកងទ័ពជើងទឹកទេ ហើយក៏គ្មានការអត្ថាធិប្បាយណាពី​សំណាក់យោធាថៃអំពីលទ្ធផលនេះដែរ។
- វគ្គប្រជុំលើកទីបីត្រូវបានរាយការណ៍ថានឹងធ្វើឡើងនៅគូឡាឡាំពួរ ថ្ងៃទី២៤-២៧ ខែវិច្ឆិកា ដោយក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា (ដែល Cambodianess បានបញ្ជូនបន្ត) ចំណែក The Star គ្រាន់តែនិយាយថា "សប្តាហ៍ទីបួននៃខែវិច្ឆិកា"។ អត្ថបទផ្លូវការរបស់តុលាការ ចែងថា "ក្នុង​ប៉ុន្មានខែខាងមុខ" ដូច្នេះកាំសូបចាត់ទុកកាលបរិច្ឆេទទាំងនេះជាព័ត៌មានដែលបាន​រាយការណ៍ មិនមែនជាការបញ្ជាក់នោះទេ។
- ចំនួនផ្លូវការថ្មីបំផុតនៃប្រជាជនកម្ពុជាដែលបានវិលត្រឡប់ពីប្រទេសថៃ ដែលកាំសូបរកឃើញ គឺចុះថ្ងៃទី២៥ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៦ (អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការងារ តាមរយៈភ្នាក់ងារសារព័ត៌មាន​កម្ពុជា AKP)៖ ជាង ៩៥០.០០០នាក់បានវិលត្រឡប់ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ក្នុងនោះជាង ៨០០.០០០​នាក់ជាអតីតកម្មករចំណាកស្រុក ហើយជាង ៦៥០.០០០នាក់ក្នុងចំណោមនោះ បានទទួលការងារធ្វើវិញ។ មិនមានព័ត៌មានថ្មីជាងនេះត្រូវបានរកឃើញទេ។ ពាណិជ្ជកម្ម​កម្ពុជា-ថៃ ក្នុងខែមករា-កក្កដា ឆ្នាំ២០២៦ មានទឹកប្រាក់ ១,៦១ពាន់លានដុល្លារ ធៀបនឹង ២,៤ពាន់លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០២៥ (ទិន្នន័យគយកម្ពុជា តាមរយៈ Vietstock)។
- វប្បធម៌គឺជាបញ្ហាចម្រូងចម្រាសទីពីរ។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែតុលា ក្រសួងវប្បធម៌ និងវិចិត្រសិល្បៈ​កម្ពុជា បានផ្ញើលិខិតទៅប្រទេសថៃ ទាមទារឲ្យប្រគល់វត្ថុបូរាណពីប្រាសាទខ្នារ ហើយនៅថ្ងៃទី​២៥ ខែតុលា រដ្ឋមន្ត្រីវប្បធម៌ថៃ លោកស្រីសាប៊ីដា ថៃសេត បានបដិសេធការទាមទារនេះ ដោយថ្លែងថាទាំងប្រាសាទខ្នារ និងប្រាសាទតាក្របី សុទ្ធតែជារបស់ប្រទេសថៃ (The Nation, The Star)។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** ជម្លោះបានផ្លាស់ពីសំឡេងកាំភ្លើងមកជាសេចក្តីថ្លែងការណ៍។ ឥឡូវនេះ​ភាគី​នីមួយៗឆ្លើយតបនឹងភាគីម្ខាងទៀតក្នុងរយៈពេលមួយទៅពីរថ្ងៃ នៅក្នុងសាលប្រជុំអង្គការសហ​ប្រជាជាតិ និងនៅក្នុងសារព័ត៌មាន ហើយវិធានការនៅទីក្រុងឡាអេ ថែមទាំងការពារសិទ្ធិកែតម្រូវ "ព័ត៌មានមិនត្រឹមត្រូវ" ទៀតផង។ ដូច្នេះការប្រឆាំងគ្នាជាសាធារណៈ ក្លាយជាលក្ខណៈធម្មតានៃបទ​ឈប់បាញ់ មិនមែនជាសញ្ញាបង្ហាញថាបទឈប់បាញ់កំពុងបរាជ័យនោះទេ។ ការសាកល្បង​ពិត​ប្រាកដ គឺផ្នែកដែលគ្មានភាពទាក់ទាញនៃកញ្ចប់វិធានការទីក្រុងឡាអេ គឺតំណាងជាន់ខ្ពស់ ក្រុមការងារ និងខ្សែទូរស័ព្ទផ្ទាល់កងទ័ពជើងទឹក។ គ្មានអ្វីមួយក្នុងចំណោមទាំងនេះអាចមើលឃើញបានទេ គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា។

# **២. ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ច**

- ការព្យាករណ៍កំណើនសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ ឥឡូវនេះខុសគ្នាលើសពីមួយចំណុចភាគរយពេញ ហើយការព្យាករណ៍ថ្មីបំផុតទាំងពីរ គឺទាបបំផុត៖

| **ស្ថាប័ន**                                               | **កំណើនឆ្នាំ២០២៦** | **កាលបរិច្ឆេទ / កំណត់សម្គាល់**                                                            |
| --------------------------------------------------------- | ------------------ | ----------------------------------------------------------------------------------------- |
| មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (របាយការណ៍ត្រួតពិនិត្យមាត្រា៤) | ៣,០%               | បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា; ការព្យាករឆ្នាំ២០២៧ ៤,០%; អតិផរណា ៥,៦%                      |
| ធនាគារពិភពលោក                                             | ៣,៥%               | ថ្ងៃទី៦ ខែតុលា; កាត់បន្ថយ ០,៤ ចំណុច; ការព្យាករឆ្នាំ២០២៧ ៤,០%                              |
| ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា                                       | ៣,៩%               | ថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា; ការព្យាករឆ្នាំ២០២៧ ៥,០%; អតិផរណា ៤,៧%                                  |
| ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី                                      | ៤,១%               | ដូចដែលបានដកស្រង់នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា; មិនបានរក​ឃើញ​​ការ​ធ្វើបច្ចុប្បន្ន​ភាពក្នុង​ខែ​តុលាទេ |
| ការិយាល័យស្រាវជ្រាវម៉ាក្រូសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន+៣ (AMRO)       | ៤,២%               | ខែកក្កដា; ការព្យាករឆ្នាំ២០២៧ ៤,៩%; អតិផរណា ៤,៥%                                           |

*ប្រភព៖ The Star/Xinhua (មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ ធនាគារពិភពលោក) Cambodianess (ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍​អាស៊ី) និងសេចក្តីសង្ខេបរបាយការណ៍ពិគ្រោះយោបល់ប្រចាំឆ្នាំរបស់ AMRO។ ថវិកាឆ្នាំ២០២៧ របស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា សន្មតថា​កំណើនប្រមាណ ៤% សម្រាប់ឆ្នាំ២០២៦ (Cambodianess)។ កាំសូបមិនទាន់បានផ្សះផ្សាតួលេខទាំងនេះទេ ព្រោះវាមកពីកាល​បរិច្ឆេទ និងវិធីសាស្ត្រខុសៗគ្នា។*

- ធនាគារពិភពលោកបានចង្អុលបង្ហាញថា ភ្ញៀវទេសចរថយចុះ ប្រាក់ផ្ញើមកវិញថយចុះ តម្លៃ​ប្រេង​កើនឡើងដែលសង្កត់លើប្រាក់ចំណូលគ្រួសារ និងការកែតម្រូវទីផ្សារអចលនទ្រព្យ ជា​មួយ​នឹងឥណទានតឹងរឹង គឺជាកត្តាជំរុញ ហើយបានគូសបញ្ជាក់ពីអែលនីញ៉ូថាជាហានិភ័យ​​កសិកម្មសម្រាប់ឆ្នាំ២០២៧ (The Star ថ្ងៃទី៧ ខែតុលា)។
- នៅថ្ងៃទី៣០ ខែកញ្ញា នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រកាសប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមាឆ្នាំ​២០២៧ សម្រាប់កម្មករវិស័យកាត់ដេរ វាយនភ័ណ្ឌ ស្បែកជើង និងសម្ភារៈធ្វើដំណើរ ចំនួន ២១២ដុល្លារក្នុងមួយខែ កើនឡើង ២ដុល្លារ ពី ២១០ដុល្លារ មានប្រសិទ្ធភាពចាប់ពីថ្ងៃទី១ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៧ បន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតរបស់ក្រុមប្រឹក្សាជាតិស្តីពីប្រាក់ឈ្នួលអប្បបរមា (Xinhua តាមរយៈ The Star)។ ជាមួយប្រាក់ឧបត្ថម្ភបន្ថែម ចំនួនសរុបគឺ ២៣១,៥-២៤២,៥ដុល្លារ។ កម្មករបានស្នើសុំ ២២៥,៣០-២៥០,៦០ដុល្លារ។ បញ្ហានេះប៉ះពាល់ទៅដល់កម្មករប្រមាណ ១,១លាននាក់ ក្នុងរោងចក្រជាង ១.៨០០។
- គណៈរដ្ឋមន្ត្រីបានអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់ហិរញ្ញវត្ថុឆ្នាំ២០២៧ នៅថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា៖ ចំណូល​ប្រមាណ ៧,៩ពាន់លានដុល្លារ (១៣,៤៩% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប) និង​ចំណាយ​ប្រមាណ ១០ពាន់លានដុល្លារ (១៦,៥៧% នៃផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប) ដោយ​មានការចំណាយថ្នាក់ក្រោមជាតិប្រមាណ ៥.០៦៨ពាន់លានរៀល (Cambodianess បកប្រែពី ThmeyThmey)។ សេចក្តីព្រាងនេះនៅតែត្រូវការការបោះឆ្នោតរបស់រដ្ឋសភា។ អត្ថបទមិនបានផ្តល់តួលេខឳនភាពទេ ហើយចំនួនសរុបដែលបានបញ្ជាក់ក្នុងអត្ថបទ (៤៧.៦៥៥ពាន់លានរៀល) មិនត្រូវនឹងតួលេខចំណាយទេ ដូច្នេះកាំសូបមិនគណនាឳនភាព​ពីអត្ថបទនេះឡើយ។ អត្ថបទផ្ទាល់របស់ក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច និងហិរញ្ញវត្ថុ មិនត្រូវបាន​រក​ឃើញទេ។
- ប្រេងឥន្ធនៈគឺជាសម្ពាធតម្លៃដែលខ្លាំងបំផុត។ ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មបានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ថាតម្លៃសាំងបានកើនឡើង ៣៨,៩% និងម៉ាស៊ូតកើនឡើង ៤៤% ចាប់តាំងពីចុង​ខែកុម្ភៈ ដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានលើកឡើងពីប្រាក់ឧបត្ថម្ភធនជិត ៥០០លានដុល្លារ (Xinhua តាមរយៈ The Star)។ ការនាំចូលប្រេង និងឧស្ម័នក្នុងខែមករា-កញ្ញា មាន ២,៨២​ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើង ៥៣,៨%។ ពាណិជ្ជកម្មទំនិញសរុបក្នុងខែមករា-កញ្ញា មាន ៥៨,៤៨ពាន់លានដុល្លារ។​​ ចំណែករបាយការណ៍ដែលរកឃើញមិនបានផ្តល់​តួលេខ​ឳនភាព​ពាណិជ្ជកម្មទេ។
- សម្ពាធលើវិស័យធនាគារ៖ AMRO ថ្លែងថាឥណទានមិនដំណើរការ (NPL) នៅតែលើស ៨%; អត្រា NPL របស់វិស័យធនាគារកម្ពុជាគឺ ៨,៦% ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ដែលជាកម្រិតខ្ពស់​បំផុត​ក្នុងរយៈពេលដប់ឆ្នាំ (bne IntelliNews ថ្ងៃទី១៩ ខែសីហា)។ ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា​បាន​រាយការណ៍ឥណទានដែលបានរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឡើងវិញ ៤,៨ពាន់លានដុល្លារ ស្មើនឹង ៧,៥%​ នៃ​ផលប័ត្រឥណទាន (ថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា)។ ទាំងនេះជាតួលេខថ្មីបំផុតដែលបាន​រកឃើញ។
- ចំពោះព្រែកជីកហ្វូណនតេជោ មន្ត្រីម្នាក់នៃក្រុមប្រឹក្សាអភិវឌ្ឍន៍កម្ពុជា (CDC) បានប្រាប់ Bloomberg ថាប្រទេសចិនបានអនុម័តកម្ចី ២០០លានដុល្លារ និងជំនួយឥតសំណង ២០០លានដុល្លារ ព្រមទាំងកម្ចីសិនឌីកេត ១ពាន់លានដុល្លារ ដល់ក្រុមហ៊ុនទទួលសម្បទាន (CamboJA ថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា)។ ព្រិត្តបត្តិលេខ២ បានរាយការណ៍អំពីកម្ចីធនាគារ​នាំចេញ​នាំចូលចិន (China Exim Bank) ១ពាន់លានដុល្លារ ដែលបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី៩ ខែកញ្ញា។ កាំសូបមិនអាចរកឃើញការបញ្ជាក់ពីប្រភពចម្បងអំពីការចុះហត្ថលេខានោះ សម្រាប់លេខនេះទេ ហើយនឹងកែតម្រូវ ឬបញ្ជាក់ នៅពេលរកឃើញប្រភព។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** ការកើនឡើង ២ដុល្លារ គឺតិចជាង ១% បើធៀបនឹងអតិផរណា ៥,៦% ដែលមូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិបានព្យាករ ដូច្នេះប្រាក់ឈ្នួលពិតរបស់កម្មករកាត់ដេរនឹងធ្លាក់ចុះក្នុ​ង​ឆ្នាំ២០២៧ ប្រសិនបើការព្យាករនោះកើតឡើងពិតមែន (ជាការគណនារបស់កាំសូបផ្ទាល់)។ ក្រៅ​ពីប្រាក់ឈ្នួល លំនាំនៃការព្យាករណ៍គឺថា ស្ថាប័នដែលរាយការណ៍ថ្មីជាងគេ មានទស្សនៈអវិជ្ជមានជាង​គេ។ សម្ពាធលើវិស័យទេសចរណ៍ ប្រាក់ផ្ញើមកវិញ និងប្រេងឥន្ធនៈ ដែលស្ថាប័នទាំងនោះលើកឡើង សុទ្ធតែអាចមើលឃើញនៅក្នុងផ្នែកទី៣។ ជួរនៃតួលេខទាំងមូល មិនមែនតួលេខណាមួយតែឯងទេ ដែលជាការសង្ខេបដ៏ស្មោះត្រង់។

# **៣. ទិដ្ឋភាពទូទៅវិស័យផ្សេងៗ**

- **ទេសចរណ៍។** ភ្ញៀវអន្តរជាតិមកដល់ប្រមាណ ២១១.០០០នាក់ក្នុងខែកញ្ញា ធ្លាក់ចុះ ៣៥% បើធៀបនឹងមួយឆ្នាំមុន (Centre for Aviation ថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា; ទំព័រនោះមិនបានបញ្ជាក់​អំពីម្ចាស់​ទិន្នន័យទេ)។ ខែសីហាមានប្រមាណ ២៥៥.០០០នាក់ ធ្លាក់ចុះ ២៥%។ ចំណងជើង​របស់ Xinhua/Khaosod English ចុះថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ថាចំនួនភ្ញៀវក្នុងខែមករា-កញ្ញាធ្លាក់​ចុះ ៤៣,៧% ប៉ុន្តែទំព័រនោះមិនបានបើក ដូច្នេះកាំសូបមិនទាន់បានឃើញតួលេខមូលដ្ឋានទេ។ កាំសូបមិនទាន់បានពិនិត្យឥទ្ធិពលនៃមូលដ្ឋានប្រៀបធៀប (base effects) ដែលនៅពីក្រោយ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​កាន់តែខ្លាំងក្នុងខែកញ្ញាទេ។
- **កាត់ដេរ អង្ករ និងពាណិជ្ជកម្ម។** ការនាំចេញកាត់ដេរ ស្បែកជើង និងសម្ភារៈធ្វើដំណើរ មាន ១១,៧៦ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងខែមករា-សីហា កើនឡើង ៧,២% (ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម តាម​រយៈ Xinhua)។ ពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា-សហភាពអឺរ៉ុប ក្នុងខែមករា-កញ្ញា មាន ៥,០៣ពាន់លាន​ដុល្លារ កើនឡើង ១៤% ហើយពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាស៊ាន មាន ១៤,២៦ពាន់លានដុល្លារ កើន​ឡើង ១៦%។ ការនាំចេញអង្ករកិនរួច ក្នុងខែមករា-សីហា មាន ៧៩២.២១២តោន កើន​ឡើង ៦៧,៥% ទទួលបាន ៤៦៤លានដុល្លារ ដោយសហភាពអឺរ៉ុបទិញ ២៩,៣% និងចិន ២២,៤% (Cambodia Rice Federation តាមរយៈ Vietstock ថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា)។
- **ល្បែងស៊ីសងតាមអ៊ីនធឺណិត។** ការផ្អាកល្បែងស៊ីសងតាមអ៊ីនធឺណិតនៅក្នុងកាស៊ីណូ បាន​ចាប់​​ផ្តើមក្នុងខែតុលា។ ភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានរបស់រដ្ឋ គឺភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា (AKP) បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី១ ខែតុលា ថាកាស៊ីណូចំនួន ២៤ នៅព្រះសីហនុ បន្ទាយ​មានជ័យ និងស្វាយរៀង បានឈប់ដំណើរការ ដោយអាជ្ញាប័ណ្ណ ១៨ ត្រូវបានដកហូត និង ៩ ត្រូវបាន​ផ្អាក ហើយការត្រួតពិនិត្យរួមទូទាំងប្រទេសបានចាប់ផ្តើមក្នុងខែតុលា។ ទាំងនេះជាការ​អះ​អាង​ផ្លូវការ ហើយកាំសូបមិនបានរកឃើញការផ្ទៀងផ្ទាត់ឯករាជ្យនៅនឹងកន្លែងទេ។ ចំណង​ជើង​មួយ​​និយាយអំពីអាជ្ញាប័ណ្ណ ៧៣ ត្រូវបានផ្អាក ដែលមិនត្រូវនឹងលេខ ១៨ និង ៩ ហើយមិន​ត្រូវ​បាន​យកមកប្រើនៅទីនេះទេ។
- **ការអនុវត្តច្បាប់ប្រឆាំងការឆបោក។** អាជ្ញាធរកម្ពុជាថ្លែងថា ចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដល់ចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ ពួកគេបានដោះស្រាយករណីប្រមាណ ៤៥០ ដែលពាក់ព័ន្ធ​មនុស្សប្រមាណ ៤.០០០នាក់ មកពីប្រមាណ ៣០សញ្ជាតិ ហើយបានបិទទីតាំងឆបោកចំនួន ៨៦។ ច្បាប់ប្រឆាំងការឆបោកខែមេសា ឆ្នាំ២០២៦ កំណត់ទោសពី ២ ទៅ ៥ឆ្នាំ និងពិន័យ​រហូតដល់ ១២៥.០០០ដុល្លារ កើនដល់ ១០ឆ្នាំ និង ២៥០.០០០ដុល្លារ ក្នុងករណីមានស្ថាន​ទម្ងន់ទោស។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងថា ទីតាំងឆបោកលែងមាននៅកម្ពុជាទៀត​ហើយ (ដូចដែលបានរាយការណ៍) ចំណែកទេសរដ្ឋមន្ត្រី ឆាយ ស៊ីណារិទ្ធ បានថ្លែងថា​លទ្ធ​​ផល "នៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់" (The Star ថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា)។
- **ទស្សនៈពីខាងក្រៅ។** របាយការណ៍ស្តីពីការជួញដូរមនុស្សឆ្នាំ២០២៦ របស់ក្រសួងការបរទេស​​សហរដ្ឋអាមេរិក ចុះថ្ងៃទី៨ ខែតុលា បានរក្សាកម្ពុជាក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ថ្នាក់ទី៣ (Tier 3) ហើយបានពិពណ៌នាអំពី "គំរូនៃរដ្ឋាភិបាលក្នុងការជួញដូរមនុស្សដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមជ្ឈ​​មណ្ឌល​ឆបោក" (ដូចដែលបានសង្ខេបដោយ Asia News Network; អត្ថបទរបាយការណ៍​មិនត្រូវបានអានទេ)។ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានឆ្លើយតបថា មជ្ឈមណ្ឌលទ្រង់ទ្រាយធំទាំង ៨៦ ត្រូវបានបិទអស់ហើយ។ នៅថ្ងៃទី១៥ ខែកញ្ញា ប្រធានគណៈកម្មាធិការរដ្ឋសភាតំណាងរាស្ត្រ​សហរដ្ឋអាមេរិកពីររូប បានស្នើសុំរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេស និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរតនាគារ ឲ្យ​​ពិនិត្យបុគ្គល និងអង្គភាពចំនួន ២៨ រួមទាំងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដែលកំពុងបម្រើការ សម្រាប់ទណ្ឌ​​កម្ម ដោយស្នើសុំការសម្រេចក្នុងរយៈពេល ១៨០ថ្ងៃ; លិខិតនោះចែងថា ការដាក់ក្នុងបញ្ជី គឺជាសំណើសុំឲ្យស៊ើបអង្កេត មិនមែនជាការសន្និដ្ឋានទេ។ របាយការណ៍ខែកញ្ញារបស់វិទ្យា​ស្ថាន​​ប្រជា​ធិបតេយ្យជាតិ (NDI) និង Inca Digital ដែល The Star ដកស្រង់ ចែងថាគ្មាន​ឥស្សរជនដែលមានតួនាទីនយោបាយ (politically exposed) ណាម្នាក់ ប្រឈមនឹងការ​ចោទប្រកាន់ដែលអាចជឿជាក់បានទេ។ អ្នកវិភាគ សេង វណ្ណលី សង្ស័យថាអ្នកមាន​អំណាច​នឹងត្រូវបានកាត់ក្តី។
- **អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ និងក្រុមហ៊ុនសន្តិសុខឯកជន។** នៅថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា អង្គការ​លើកលែងទោសអន្តរជាតិ បានចេញរបាយការណ៍ភ្ជាប់ក្រុមហ៊ុនសន្តិសុខឯកជន​យ៉ាងតិចប្រាំ ទៅនឹងការរំលោភបំពាននៅទីតាំងឆបោកក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ របាយ​ការណ៍​ថ្លែងថា ឆ្មាំសន្តិសុខរបស់ក្រុមហ៊ុនទាំងនោះបានបម្រើការនៅទីតាំងយ៉ាងតិច ២៣ ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ខ្លះក្រោយពេលរដ្ឋាភិបាលចាប់ផ្តើមបង្ក្រាបក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ហើយថាទាហាន ឬប៉ូលិសដែលកំពុងបម្រើការ មានទំនាក់ទំនងទៅនឹងទីតាំងយ៉ាងតិច ២២ ក្នុងចំណោមទីតាំងទាំង ៨៦ ដែលអង្គការបានកត់ត្រា។ របាយការណ៍ផ្អែកលើការទស្សនា​ទីតាំង ៨២ ការសម្ភាសអ្នករួចជីវិត ១៥១នាក់ និងវីដេអូ និងរូបថតជាង ២៥.០០០ (CamboJA ថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា)។ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានថ្លែងថា ចន្លោះខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ និងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៦ អាជ្ញាធរបានចុះបង្ក្រាបទីតាំងឆបោក ៨៣២ បញ្ជូនជនសង្ស័យ ៣.៤៧៧នាក់ទៅតុលាការ និងដាក់វិន័យប៉ូលិស ៧៧នាក់។ អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ ថ្លែងថាក្រសួងមិនបានបញ្ជាក់ពីការស៊ើបអង្កេតណាមួយ លើក្រុមហ៊ុន ឬមន្ត្រីដែលត្រូវបាន​ដាក់​ឈ្មោះទេ។ Security Response បានបដិសេធការចោទប្រកាន់។ Best Security បានជំទាស់។ ZD Security មិនបានឆ្លើយតប ហើយនគរបាលជាតិ និងក្រសួងការពារ​ជាតិ​មិនបានឆ្លើយតបនឹងសំណើសុំការអត្ថាធិប្បាយទេ។ កាំសូបមិនទាន់បានអានរបាយ​ការណ៍​នោះដោយផ្ទាល់ទេ។
- **ការរឹបអូសទ្រព្យសកម្មនៅប្រទេសថៃ។** នៅថ្ងៃទី២៧-២៨ ខែតុលា អាជ្ញាធរថៃបានថ្លែងថា​ពួកគេនឹងស្វែងរករឹបអូសទ្រព្យសកម្មជាង ១ពាន់លានដុល្លារ ពីក្រុមមនុស្សប្រាំពីរនាក់ ដែល​ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទសមគំនិតសម្អាតលុយ និងបទធ្វើសកម្មភាពជាអង្គការចាត់តាំង​ឧក្រិដ្ឋជន ហើយថាដីកាចាប់ខ្លួនត្រូវបានចេញ (AFP តាមរយៈ Malay Mail ថ្ងៃទី២៨ ខែ​តុលា)។ អ្នកដែលត្រូវបានដាក់ឈ្មោះ រួមមានជនជាតិអាហ្វ្រិកខាងត្បូង ប៊ែន ស្មីត (ត្រូវបាន​រាយការណ៍ផងដែរថា បេនចាមីន ម៉ៅអឺប៊ឺហ្គឺ) ដែល AFP ពិពណ៌នាថាជាមេខ្លោងដែល​សង្ស័យ និងអាជីវករកម្ពុជា យឹម លាក់ ដែល AFP ពិពណ៌នាថាជាសមាជិកគ្រួសារនយោ​បាយ​ជាន់ខ្ពស់ និងជាបងប្អូនប្រុសរបស់មន្ត្រីនគរបាលជាន់ខ្ពស់កម្ពុជាម្នាក់ ដែល AFP មិនបានបញ្ជាក់ឈ្មោះ។ ទឹកប្រាក់ ១ពាន់លានដុល្លារ ជាចំនួនសរុបរួមរបស់ក្រុម មិនមែនរបស់​បុគ្គលតែម្នាក់ទេ។ ប៉ូលិសថៃជឿថា បុរសទាំងពីរបានចាកចេញពីប្រទេសថៃហើយ។ តំណាង​របស់ យឹម លាក់ មិនបានឆ្លើយសំណួរទេ ហើយបានចង្អុលទៅសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់មេធាវី​ចុះថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ដែលចែងថាទ្រព្យសកម្មជាង ៦០០លានដុល្លារ រួមទាំងរបស់គ្រួសារគាត់ ត្រូវបានបង្កកដោយគ្មានការស្តាប់ ហើយចោទប្រកាន់មន្ត្រីថៃពី "ការកាត់ក្តីតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វ​ផ្សាយ"។ មិនទាន់មានតុលាការណាបានសម្រេចនៅឡើយទេ។ ការរឹបអូសមុននេះ ជាង ១០ពាន់លានបាត ត្រូវបានប្រកាសក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ (Kaohoon International)។
- **ខ្សែភាពយន្ត "ឡុងបេ" របស់ Al Jazeera។** កម្មវិធី 101 East របស់ Al Jazeera បានផ្សព្វផ្សាយ​ខ្សែភាពយន្តមួយនៅថ្ងៃទី១០ ខែតុលា អំពីទីតាំងឡុងបេ នៅតំបន់ដារាសាគរ និងអ្នកដែលត្រូវបានចោទថាជាអ្នកគ្រប់គ្រងដំណើរការ គឺ ដេង ពីប៊ីង។ អ្នកនិពន្ធនាយករបស់កាំសូបបានទស្សនាខ្សែភាពយន្តនេះរួចហើយ។ បុគ្គលដែលត្រូវបានរាយឈ្មោះបាន​បដិសេធ​ការពាក់ព័ន្ធ ហើយស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលមិនបានឆ្លើយតបទៅ Al Jazeera ទេ (The Star ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា)។ លោក ឆាយ ស៊ីណារិទ្ធ បានថ្លែងថា អាគារត្រូវបានរកឃើញនៅ​ឡុងបេក្នុងខែកុម្ភៈ ជនសង្ស័យជាច្រើនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ទីតាំងត្រូវបានធានាសុវត្ថិភាព និង​ភស្តុតាងត្រូវបានរឹបអូស ហើយថា ដេង ពីប៊ីង បានចាកចេញពីកម្ពុជាតាំងពីខែឧសភា។ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងមហាផ្ទៃ ទូច សុខៈ បានបដិសេធការអះអាងអំពីទំនាក់ទំនងទៅនឹងប៉ូលិស ដោយថ្លែងថាការវិនិច្ឆ័យ "គួរធ្វើឡើងដោយផ្អែកលើការពិត ភស្តុតាង និងច្បាប់" (Cambodianess ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា)។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** ព្រិត្តបត្តិលេខ២ បានសួរថា តើយុទ្ធនាការប្រឆាំងឆបោករបស់កម្ពុជា ជាកំណែទម្រង់ ឬជាការឆ្លើយតបដែលត្រូវបានគ្រប់គ្រងក្រោមសម្ពាធ។ ខែតុលាមិនទាន់បានដោះ​ស្រាយសំណួរនេះទេ។ ផ្ទុយទៅវិញ វាធ្វើឲ្យការសាកល្បងកាន់តែមុតស្រួច៖ ស្ថិតិផ្លូវការរៀបរាប់អំពី​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ចំណែកចំណាត់ថ្នាក់របស់សហរដ្ឋអាមេរិក និងលិខិតរបស់សភាអាមេរិក ចង្អុល​ទៅរកអ្នកណាជាម្ចាស់ អ្នកណាផ្តល់ហិរញ្ញប្បទាន ឬអ្នកណាជាអ្នកការពារ។ ដរាបណាមិនទាន់មាន​អ្នកធំណាម្នាក់ប្រឈមមុខនឹងតុលាការ ការពណ៌នាទាំងពីរនេះនឹងបន្តដំណើរស្របគ្នា ហើយកាំសូប​នឹង​បន្តចាត់ទុកសំណួរនេះជាសំណួរបើកចំហ។ ដោយឡែក ការធ្លាក់ចុះនៃទេសចរណ៍ គឺជាតម្លៃដែល​អាចវាស់វែងបាន ដែលកើតពីការបិទព្រំដែន និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះអំពីការឆបោករួមគ្នា ហើយកាំសូបមិនទាន់​អាចញែកចេញពីគ្នាបានទេ។

# **៤. អភិបាលកិច្ច និងការតាមដានកិច្ចការកំណែទម្រង់**

- **ការតាមដានការបោះឆ្នោត (Election Watch)។** ការចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតសម្រាប់ការបោះឆ្នោត​ក្រុមប្រឹក្សាឃុំសង្កាត់ថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៧ បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ក្នុងឃុំ​សង្កាត់​ទាំង ១.៦៥២ ហើយនឹងបន្តរហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា (Cambodianess ដោយ​យោង​គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប))។ ការចុះឈ្មោះនេះផ្តោតលើអ្នក​ដែល​មានអាយុគ្រប់ ១៨ឆ្នាំត្រឹមថ្ងៃទី៦ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៧ អ្នកបោះឆ្នោតដែលបានផ្លាស់ប្តូរ​ទី​លំនៅ និងអ្នកបោះឆ្នោតក្នុងបញ្ជីឆ្នាំ២០១៦-២០១៧ ដែលត្រូវបានអញ្ជើញឲ្យចុះឈ្មោះ​ដោយ​ប្រើជីវមាត្រ។ ជនដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅដោយសារជម្លោះព្រំដែន អាចចុះឈ្មោះ​នៅ​កន្លែងដែលពួកគេកំពុងស្នាក់នៅ។ ប្រជាជនប្រមាណ ៩,២៧លាននាក់ ក្នុងបញ្ជីឆ្នាំ២០២៥ ត្រូវបានផ្ញើលិខិតអញ្ជើញ។ ពាក្យបណ្តឹងត្រូវដាក់ទៅក្រុមប្រឹក្សាឃុំ ឬសង្កាត់ បន្ទាប់មកទៅ គ.ជ.ប ហើយបន្ទាប់មកទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ។
- នៅថ្ងៃទី២ ខែតុលា អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស (Human Rights Watch) បានប្រាប់ក្រុម​ប្រឹក្សា​សិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងកិច្ចសន្ទនាជាមួយអ្នករាយការណ៍ពិសេស​អង្គការសហប្រជាជាតិ ថាសកម្មជនមាតាធម្មជាតិកម្ពុជា (Mother Nature Cambodia) ប្រាំនាក់ ត្រូវបានឃុំខ្លួនជាង ៨០០ថ្ងៃ ហើយអ្នកសារព័ត៌មានពីររូប ត្រូវបានកាត់ទោស ១៤ឆ្នាំ ពីបទក្បត់ជាតិ ដោយសារការរាយការណ៍អំពីការប៉ះទង្គិចតាមព្រំដែនក្នុងខែកុម្ភៈ។ ទស្សនៈ​របស់ HRW គឺថា ប្រព័ន្ធតុលាការធ្វើសកម្មភាពតាមការដឹកនាំរបស់គណបក្ស​កាន់អំណាច ហើយអង្គការបានសួរថា តើត្រូវមានជំហានអ្វីខ្លះមុនខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៧ ដើម្បីធ្វើឲ្យការ​បោះ​ឆ្នោតមានលក្ខណៈពហុនិយម។ ទាំងនេះជាសេចក្តីថ្លែងរបស់ HRW ហើយកាំសូបមិនបានរក​ឃើញ​ការ​ឆ្លើយតបពីរដ្ឋាភិបាលក្នុងអំឡុងពេលនេះទេ។
- កាំសូបមិនបានរកឃើញរបាយការណ៍អំពីការចាប់ខ្លួន ការកាត់ក្តី ឬការដោះលែងថ្មីៗ ដែលចុះ​កាលបរិច្ឆេទចន្លោះថ្ងៃទី២១ ខែកញ្ញា ដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ហើយក៏មិនបានរកឃើញសេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍ពី លីកាដូ (LICADHO) អាដហុក (ADHOC) ឬ CamboJA សម្រាប់អំឡុង​ពេល​នេះ លើសពីអ្វីដែលបានដកស្រង់នៅទីនេះដែរ។ នេះជាដែនកំណត់នៃការស្វែងរក មិនមែនជាភស្តុតាងថាគ្មានអ្វីកើតឡើងនោះទេ។
- ការផ្លាស់ប្តូរមតិរវាង ហ៊ុន ម៉ាណែត និងអតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងដែលនិរទេសខ្លួន អ៊ុំ សំអាន អំពីបង្គោលព្រំដែន ត្រូវបានរៀបរាប់នៅក្នុងផ្នែកទី៦។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** ប្រតិទិនបោះឆ្នោតកំពុងដំណើរការទៅមុខ ខណៈសំណួរដែលបានលើក​ឡើង​នៅទីក្រុងហ្សឺណែវ នៅតែមិនទាន់មានចម្លើយនៅក្នុងកំណត់ត្រាសាធារណៈ។ ការចុះឈ្មោះ​រហូតដល់ថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា គឺជាជំហានដំបូងដែលអាចវាស់វែងបាននៃវដ្តបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៧ ហើយការតាមដានការបោះឆ្នោត (Election Watch) នឹងតាមដានអត្រាចូលរួមចុះឈ្មោះ ការប្រព្រឹត្ត​ចំពោះអ្នកបោះឆ្នោតដែលត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅ និងការចុះបញ្ជីគណបក្ស នៅពេលដែលព័ត៌មាន​ទាំង​នេះក្លាយជាសាធារណៈ។ យើងមិនសន្និដ្ឋានថាជានិន្នាការ ពីទិន្នន័យតែមួយខែនោះទេ។

# **៥. ទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ**

- **ទួរគី។** នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា នៅទីក្រុងអ៊ីស្តង់ប៊ុល ទួរគី និងកម្ពុជា បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ច​​ព្រមព្រៀង​ក្របខ័ណ្ឌយោធា។ Daily Sabah បានដាក់ឈ្មោះរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសទួរគី ហាកាន ហ្វីដាន់ និងរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ប្រាក់ សុវណ្ណ ជាអ្នកចុះហត្ថលេខា ចំណែក Cambodianess មិនបានដាក់ឈ្មោះអ្នកណាទេ ហើយបានដកស្រង់ ហ៊ុន ម៉ាណែត ហៅវាថាជា "មូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់" សម្រាប់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធទាំងពីរ។ របាយការណ៍​ទាំងពីរមិននិយាយអំពីអាវុធ ដ្រូន ឬបរិក្ខារទេ ដូច្នេះកាំសូបមិនបានរកឃើញរបាយការណ៍​អំពីការទិញអាវុធឡើយ។ ពាណិជ្ជកម្មមានប្រមាណ ៤០០លានដុល្លារក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ដោយមានគោលដៅ ១ពាន់លានដុល្លារ (Cambodianess)។
- **បារាំង និងហ្វ្រង់កូហ្វូនី។** កិច្ចប្រជុំកំពូលហ្វ្រង់កូហ្វូនី លើកទី២០ នឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី១៥-១៦ ខែវិច្ឆិកា ដោយមានសន្និសីទថ្នាក់រដ្ឋមន្ត្រីនៅថ្ងៃទី១៤ ខែវិច្ឆិកា នាំមុខ និងមានភូមិហ្វ្រង់កូហ្វូនីនៅថ្ងៃទី១៣-១៧ ខែវិច្ឆិកា (Cambodianess ថ្ងៃទី៣ ខែសីហា)។ ទស្សនកិច្ចផ្លូវរដ្ឋរបស់លោក ម៉ាក្រុង ត្រូវបានពិពណ៌នាថាបានគ្រោងទុកសម្រាប់ខែវិច្ឆិកា ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការប្រកាសកាលបរិច្ឆេទជាក់លាក់ទេ។ ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងកាលពីខែ​មេសា ថាប្រទេសទាំងពីរកំពុងធ្វើការឆ្ពោះទៅរក "ភាពជាដៃគូយុទ្ធសាស្ត្រនាពេលអនាគត​ដ៏ខ្លីខាងមុខ"។ បារាំង និងកម្ពុជាប្រារព្ធខួប ៨០ឆ្នាំនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយោធា; កាំសូប​មិនបានរកឃើញរបាយការណ៍អំពីទីប្រឹក្សាយោធាបារាំង ឬការលក់អាវុធទេ។ គយបារាំង និងគយកម្ពុជា ផ្តល់ចំនួនសរុបពាណិជ្ជកម្មឆ្នាំ២០២៥ ខុសគ្នា (១,៧៥ពាន់លានអឺរ៉ូ និង ៥៦៨លានដុល្លារ) ដែលទស្សនាវដ្តីបារាំង-កម្ពុជា Cambodge Mag ចាត់ទុកថាដោយសារ​វិធីសាស្ត្រខុសគ្នា។
- **សហភាពអឺរ៉ុប៖ សកម្មភាពកំចាត់មីននៅព្រំដែន។** នៅថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ស្ថានទូតសហភាព​អឺរ៉ុប​ប្រចាំកម្ពុជា បានផ្សព្វផ្សាយកម្មវិធីតម្លៃ ៣លានអឺរ៉ូ សម្រាប់កម្ពុជា និងថៃ។ ក្នុងនោះរហូត​​ដល់ ១,៦លានអឺរ៉ូ គឺសម្រាប់កម្ពុជា៖ ការស្ទង់ដី និងការសម្អាតគ្រាប់បែកចង្កោម ជាមួយ APOPO និងមជ្ឈមណ្ឌលសកម្មភាពកំចាត់មីនកម្ពុជា (ស៊ីម៉ាក់ / CMAC) នៅតំបន់ព្រំដែន​ខេត្ត​ព្រះវិហារ និងឧត្តរមានជ័យ ដើម្បីដោះលែងដីទំហំ ៥.៧២៤.០០០ម៉ែត្រការ៉េ ឲ្យជនដែល​ត្រូវបានផ្លាស់ទីលំនៅអាចត្រឡប់មកវិញ។ នៅប្រទេសថៃ សកម្មភាពបំពេញបន្ថែមផ្តោតលើ​សមត្ថភាពកំចាត់មីនមនុស្សធម៌ សម្រាប់ការស្ទង់ និងការរំដោះដី; មិនមានការបញ្ជាក់ទឹកប្រាក់ ទីតាំង ឬដៃគូរបស់ថៃទេ។ កម្មវិធីនេះក៏គាំទ្រកិច្ចសន្ទនាកសាងទំនុកចិត្តកម្ពុជា-ថៃផងដែរ។ សហភាពអឺរ៉ុបហៅខ្លួនឯងថាជាដៃគូអព្យាក្រឹត ដែលធ្វើការជាមួយប្រទេសទាំងពីរ "តាមរបៀប​មានតុល្យភាព គោរព និងមិនលម្អៀង" (EEAS ថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា; Brussels Times)។
- **គ្រាប់បែកចង្កោម និងជំហរថៃ។** អត្ថបទរបស់សហភាពអឺរ៉ុបមិនបានចែងថា នរណាជា​អ្នក​ប្រើគ្រាប់បែកទាំងនោះទេ; វាចែងអំពីការបំពុលដោយយុទ្ធភ័ណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះ បន្ទាប់​ពី​ជម្លោះ​ឆ្នាំ២០២៥។ ជំហរជាសាធារណៈរបស់កងទ័ពថៃមិនមែនជាការបដិសេធ​ទាំងស្រុងទេ។ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ អ្នកនាំពាក្យ ឧត្តមសេនីយ៍ទោ វិនថៃ ស៊ូវារី បានថ្លែងថា​ប្រទេសថៃប្រើគ្រាប់បែកចង្កោមតែប្រឆាំងនឹងគោលដៅយោធាប៉ុណ្ណោះ (The Nation; អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស ចំណាំថា បញ្ជាការដ្ឋានកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ(ថៃ) បានបដិសេធ​ការប្រើប្រាស់ជាមុននៅថ្ងៃដដែលនោះ)។ នៅថ្ងៃទី២៤ និង៣១ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពបាន​ច្រានចោលការចោទប្រកាន់របស់កម្ពុជាថាជាការបង្ខូចការពិត ហើយថ្លែងថាប្រតិបត្តិការរបស់​ខ្លួន​មិនបានទុកយុទ្ធភ័ណ្ឌមិនទាន់ផ្ទុះណាដែលគំរាមកំហែងដល់ជនស៊ីវិលទេ (Thaiger; The Nation)។ នៅថ្ងៃទី២២ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២៦ កងទ័ពបានថ្លែងថាខ្លួនប្រើគ្រាប់កាំភ្លើងធំទំហំ ១៥៥ម.ម ដែលប្រើបានពីរមុខងារ ប្រឆាំងនឹងគោលដៅយោធា មិនមែនប្រឆាំងនឹងជនស៊ីវិល​ទេ (The Nation)។ ដូច្នេះជម្លោះគឺអំពីកន្លែងដែលវាត្រូវបានប្រើ និងអ្វីដែលវាបានទុកចោល មិនមែនអំពីថាតើប្រទេសថៃបានប្រើវាឬអត់ទេ។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** ជំនួយថវិការបស់សហភាពអឺរ៉ុប មិនបញ្ជាក់ ហើយក៏មិនផ្ទុយនឹងជំហរ​ថៃ​ដែរ។ វាផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់ការសម្អាតនៅខាងកម្ពុជា ហើយមិនបានចែងអ្វីអំពីការទទួលខុសត្រូវទេ; ការអានវាថាជាការទទួលស្គាល់ថាថៃបានប្រើអាវុធហាមឃាត់ គឺហួសពីអត្ថបទ។ ប្រទេសទាំងពីរមិន​មែន​ជាភាគីនៃអនុសញ្ញាស្តីពីគ្រាប់បែកចង្កោមទេ ដូច្នេះពាក្យ "ហាមឃាត់" ជាការអះអាងផ្លូវច្បាប់ ដែលកាំសូបមិនអាចគាំទ្របានសម្រាប់ប្រទេសទាំងពីរនេះ។ តុល្យភាពនេះគឺធ្វើឡើងដោយចេតនា៖ សហភាពអឺរ៉ុបផ្តល់មូលនិធិសម្រាប់ការងារក្នុងប្រទេសទាំងពីរ ហើយដាក់ក្របខ័ណ្ឌថាជាអព្យាក្រឹត។

- **ចិន និងឡាវ។** ក្រសួងការពារជាតិចិនបានថ្លែងនៅថ្ងៃទី២៩ ខែកញ្ញា ថា មជ្ឈមណ្ឌលគាំទ្រ និងបណ្តុះបណ្តាលរួម និងបណ្ឌិត្យសភាអាកាសចរណ៍មួយ នៅបានគឺន ប្រទេសឡាវ បាន​ចាប់ផ្តើមដំណើរការ ដើម្បីបណ្តុះបណ្តាលអ្នកបើកយន្តហោះឡាវ ហើយ "មិនមានគោលដៅ​ប្រឆាំងភាគីទីបីណាមួយទេ" (Reuters តាមរយៈ The Star)។ ក្រសួងការពារជាតិថៃបាន​ប្រាប់ Reuters ថាឡាវមានសិទ្ធិអធិបតេយ្យក្នុងការទទួលធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ។ កាំសូបមិនបានរកឃើញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ផ្លូវការពីវៀតណាម ឡាវ សហរដ្ឋអាមេរិក ឬ​កម្ពុជាទេ។ អ្នកវិភាគ (អ៊ាន ស្តូរី នៃ ISEAS ថ្ងៃទី៩ ខែតុលា; វិទ្យាស្ថាន Lowy ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា) ពិពណ៌នាថាវាបន្ថែមសម្ពាធលើចំហៀងខាងលិចរបស់វៀតណាម; នោះជាការ​វិភាគ។ របាយការណ៍ខុសគ្នាអំពីយន្តហោះដែលបានមកដល់ ដូច្នេះមិនមានយន្តហោះ​​ណាមួយត្រូវបានដាក់ឈ្មោះទេ។
- **សហរដ្ឋអាមេរិក។** នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងថា មន្ត្រីស្ថានទូតអាមេរិកម្នាក់ បានប្រាប់លោកកាលពីបីថ្ងៃមុន ថារដ្ឋមន្ត្រី ម៉ាកូ រូប៊ីយ៉ូ បានស្នើសុំឲ្យប្រទេសថៃផ្អាកសកម្ម​ភាព​ដែលអាចបង្កើនភាពតានតឹង ឬបង្ហាញពីការបំពានលើទឹកដី (The Star)។ គិតត្រឹម​ថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា កាំសូបមិនបានរកឃើញការបញ្ជាក់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក ឬថៃទេ ដូច្នេះរឿងនេះ​ពឹងផ្អែកលើការរៀបរាប់របស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ សូមមើលផ្នែកទី៣ សម្រាប់ចំណាត់ថ្នាក់​ស្តី​ពី​ការ​ជួញដូរមនុស្ស និងលិខិតរបស់សភាអាមេរិក។
- **វៀតណាម និងអាស៊ាន។** នាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាម ឡេ មិញ ហ៊ឹង បានធ្វើទស្សនកិច្ចផ្លូវការ​លើក​ដំបូងមកកាន់កម្ពុជា នៅថ្ងៃទី៩-១០ ខែតុលា; កាំសូបមិនបានរកឃើញរបាយការណ៍​អំពីលទ្ធផលទេ។ មិនមានកិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ានក្នុងខែតុលាទេ។ កិច្ចប្រជុំកំពូលអាស៊ាន​លើកទី៤៩ នឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅទីក្រុងម៉ានីល នៅថ្ងៃទី១៦-១៨ ខែវិច្ឆិកា ហើយអ្នកនាំពាក្យ​ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីនបានថ្លែងថា ប្រធានាធិបតីអាមេរិក ត្រាំ ត្រូវបានបញ្ជាក់ថានឹងចូលរួម (Bernama ថ្ងៃទី១៤ ខែតុលា)។ ដូច្នេះលទ្ធផលប្រជុំអាស៊ានណាមួយអំពីព្រំដែន នឹងកើតឡើងក្រោយលេខនេះ។
- **សមុទ្រចិនខាងត្បូង និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអាស៊ាន។** នៅថ្ងៃទី២៩ ខែតុលា នៅឱកាសកិច្ច​ប្រជុំ​រដ្ឋ​មន្ត្រីការពារជាតិអាស៊ាន (ADMM) លើកទី២០ នៅទីក្រុងសេប៊ូ ប្រទេសហ្វីលីពីន រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិអូស្ត្រាលី រីឆាត ម៉ាលស៍ បានថ្លែងថាការពង្រឹងកម្លាំងយោធារបស់ចិន​កំពុងបង្កើត "លក្ខខណ្ឌនៃសម្ពាធ" នៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ហើយបានហៅវាថា "ការពង្រឹងកម្លាំង​យោធា​បែបធម្មតា (conventional) ដ៏ធំបំផុតដែលពិភពលោកពុំធ្លាប់ឃើញ" (Philstar)។ របាយការណ៍មិនមានការឆ្លើយតបពីចិន ហើយមិននិយាយអំពីកម្ពុជា ឬថៃទេ។ លោក ម៉ាលស៍ ក៏បានជួបក្រុមអូស្ត្រាលី-ជប៉ុន-សហរដ្ឋអាមេរិក-ហ្វីលីពីន ដែលស្គាល់ថា ក្រុម​ប្រទេស Squad ផងដែរ។
- **ត្រូវតាមដាន៖ ឥណ្ឌូណេស៊ី។** នៅថ្ងៃទី២០ ខែតុលា ដែលជាខួបទីពីរនៃអាណត្តិរបស់ប្រធា​នាធិបតី ប្រាបូវូ សិស្សនិស្សិត និងក្រុមសង្គមស៊ីវិល បានតវ៉ានៅទីក្រុងហ្សាការតា យ៉ូគ្យ៉ាការតា និងបាន់ឌុង អំពីការឡើងថ្លៃជីវភាព ការដោះស្រាយភ្លើងឆេះព្រៃ និងដីល្បាប់រុក្ខជាតិ (peatland) និងការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល (The Jakarta Post តាមរយៈ Asia News Network)។ និស្សិតរាប់រយនាក់បានចូលរួមក្នុងបាតុកម្មនៅហ្សាការតា ហើយបាតុកម្មនិស្សិត​បន្ថែម​ទៀតបានកើតឡើងនៅថ្ងៃទី២៨ ខែតុលា។ អ័ព្ទផ្សែងពីភ្លើងឆេះបានមកដល់សិង្ហបុរី និងម៉ាឡេស៊ី។ កាំសូបមិនបានរកឃើញរបាយការណ៍ដែលភ្ជាប់ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំងនេះ​ទៅនឹង​កម្ពុជាទេ។ ថាតើវាប៉ះពាល់ដល់កម្ពុជា ឬរបៀបវារៈរបស់អាស៊ានឬអត់ គឺជាទស្សនៈរបស់អ្នក​ និពន្ធនាយក ដែលត្រូវសាកល្បង មិនមែនជាការរកឃើញទេ។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** ចលនារបស់ខែនេះមានតក្កវិជ្ជាតែមួយ។ កម្ពុជាកំពុងបន្ថែមដៃគូដែលមានផលប្រយោជន៍មិនដូចចិន (ទួរគី បារាំង និងផ្លូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការការពារជាតិជាមួយ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែលបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ) ខណៈមជ្ឈមណ្ឌលមួយដែលមានទំនាក់ទំនងនឹងចិន កំពុង​លេចឡើងនៅឡាវជិតខាង។ នោះបង្ហាញថាជាការបែងចែកហានិភ័យ (hedging) ប៉ុន្តែវាជាការវិភាគ៖ គ្មានរដ្ឋាភិបាលណាបានពិពណ៌នាដូច្នេះទេ។ ចំណុចមួយដែលត្រូវតាមដាន គឺរបៀបដែលហាណូយ និងបាងកក អានការវិវត្តនៅទួរគី និងឡាវ ព្រោះទាំងពីរមិនទាន់និយាយអ្វីជាផ្លូវការនៅឡើយទេ។

# **៦. ជនជាតិខ្មែរនៅបរទេស**

- នៅថ្ងៃទី១២ ខែតុលា លោកហ៊ុន ម៉ាណែត បានបន្តការអញ្ជើញ លោកអ៊ុំ សំអាន អតីត​តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងដែលនិរទេសខ្លួន ឲ្យមកបង្ហាញភស្តុតាងសម្រាប់ការ​អះអាង​របស់លោកថា បង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្ន រវាងបង្គោលលេខ ៥២ និង ៥៩ បានធ្វើឲ្យ​កម្ពុជា​​បាត់បង់ទឹកដី។ ហ៊ុន ម៉ាណែត ច្រានចោលការអះអាងនេះ ហើយចង់ឲ្យកិច្ចពិភាក្សាធ្វើ​ឡើង​នៅកម្ពុជា ដោយមានការផ្ទៀងផ្ទាត់នៅនឹងកន្លែង ការធានាសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួន ការ​ចំណាយលើការធ្វើដំណើរ និងស្នាក់នៅ ហើយប្រសិនបើលោក សំអាន នៅតែសង្ស័យ ក៏មានការត្រួតពិនិត្យដោយស្ថានទូតបរទេសមួយ ឬក្រុមសង្គមស៊ីវិលដែលអាចទុកចិត្តបាន (The Star ថ្ងៃទី១២-១៣ ខែតុលា)។
- លិខិតផ្ទាល់របស់លោក សំអាន ចុះថ្ងៃទី១២ ខែតុលា ដែលចែករំលែកដោយ សម រង្ស៊ី បានស្នើកិច្ចប្រជុំនៅភ្នំពេញ ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ដល់ថ្ងៃទី៧ ខែវិច្ឆិកា បានសុំឲ្យទម្លាក់បទចោទ​ប្រកាន់​​ព្រហ្មទណ្ឌ ការលើកលែងទោស និងការធានាសន្តិសុខជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ហើយបានស្នើរបៀបវារៈដែលគ្របដណ្តប់លើព្រំដែនគោក និងព្រំដែនសមុទ្រ ព្រមទាំង​អ្នកជំនាញបច្ចេកទេស និងផែនទីរបស់បារាំង។ លិខិតនោះមានក្បាលលិខិតថា "រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា"។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាចាត់ទុកស្ថាប័ននោះថាខុសច្បាប់ តាម CamboJA។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៣ ខែតុលា រដ្ឋាភិបាលមិនទាន់បានឆ្លើយតបនឹងសំណើ​សុំការលើកលែងទោស និងការធានាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរនោះទេ។
- នៅថ្ងៃទី២១ ខែតុលា លោក សំអាន បានព្រមទទួលជាគោលការណ៍ ដោយសរសេរលើ Facebook ថា "ខ្ញុំនឹងបញ្ជូនគណៈប្រតិភូតំណាងខ្ញុំទៅកម្ពុជាក្នុងខែក្រោយ"។ លក្ខខណ្ឌ​ទាំងបួនរបស់ ហ៊ុន ម៉ាណែត សម្រាប់គណៈប្រតិភូ ដូចដែលបានរាយការណ៍ គឺ៖ មាន​សិទ្ធិអំណាចពេញលេញក្នុងការចរចា; ឯកសារ ភស្តុតាង និងសាក្សីទាំងអស់; ការទទួល​ស្គាល់សេចក្តីថ្លែងការណ៍ និងអំណះអំណាងរបស់ក្រុមរដ្ឋាភិបាល; និងការទទួលយក​លទ្ធផល​នៃការផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយក្រុមព្រំដែនរបស់រដ្ឋាភិបាល។ លោក សំអាន មិនបាន​ថ្លែងថាលោកព្រមទទួលទាំងបួនទេ។ ការធានាសន្តិសុខរបស់ ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែមាន​សុពលភាពសម្រាប់គណៈប្រតិភូណាមួយ; កាំសូបមិនបានរកឃើញរបាយការណ៍ថាការលើក​លែងទោស ឬការទម្លាក់បទចោទប្រកាន់ត្រូវបានផ្តល់ឲ្យទេ។ ចម្លើយជាផ្លូវការរបស់លោក សំអាន និងឈ្មោះគណៈប្រតិភូ ត្រូវបញ្ជូនត្រឹមចុងខែតុលា។ សមាជិក កាលបរិច្ឆេទ និង​ទីកន្លែង មិនទាន់ត្រូវបានប្រកាសជាសាធារណៈនៅក្នុងរបាយការណ៍​ចុងក្រោយបំផុត​ដែល​រកឃើញទេ។
- The Nation បានរាយការណ៍នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ដោយយោងអាជ្ញាធរកម្ពុជា ថាកិច្ច​ពិភាក្សាអាចប្រព្រឹត្តទៅបន្ទាប់ពីថ្ងៃទី២៨ ខែវិច្ឆិកា។ នេះជាប្រភពតែមួយ ហើយផ្ទុយនឹងរយៈ​​ពេលថ្ងៃទី១-៧ ខែវិច្ឆិកា ដែលលោក សំអាន ស្នើ ដូច្នេះកាំសូបមិនចាត់ទុកកាលបរិច្ឆេទ​ណាមួយជាកាលវិភាគទេ។
- ជារបាយការណ៍៖ នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ទេព មនោរម្យ ជាបេក្ខជន បានចុះផ្សាយលើ Facebook អំពីអ្វីដែលលោកហៅថាលទ្ធផលបឋម ចុះថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ នៃការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងសម្រាប់ "សភាពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស" (KOCA)។ ក្រាហ្វិកលទ្ធផលដែលលោកចែករំលែក រាយឈ្មោះអ្នកឈ្នះតាមមណ្ឌល ឧទាហរណ៍ សម រង្ស៊ី ៥២,០០% និង ទេព មនោរម្យ ៤៤,០០% នៅក្នុង EU-01 អ៊ីល-ដឺ-ហ្វ្រង់ស៍ ខាងជើង។ នៅថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា លោក អ៊ុំ សំអាន បានចុះផ្សាយលើ Facebook ជាភាសាខ្មែរថា លោក​បានចូលរួមពិធីប្រកាសចូលកាន់តំណែងនៃសភាខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស និងការបោះឆ្នោតដើម្បី​ផ្តល់សុពលភាពដល់ "រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ២៣តុលា" នៅទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង។ កាំសូបមិនបានរកឃើញបញ្ជីលទ្ធផលពេញលេញ ចំនួនសរុបនៃសមាជិកដែលត្រូវបានជាប់​ឆ្នោត ឬពាក្យសម្តីពិតប្រាកដរបស់ប្រធានរដ្ឋសភានៅភ្នំពេញ ក្នុងការឆ្លើយតបទេ។ សូមចាត់​ទុកទាំងពីរជាការប្រកាសផ្ទាល់របស់អ្នកចូលរួម ដែលមិនទាន់ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយ​ប្រភព​ឯករាជ្យណាមួយឡើយ។
- កាំសូបមិនបានរកឃើញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ណាមួយពីអង្គការរបស់ជនជាតិខ្មែរនៅបរទេស អំពីកិច្ចពិភាក្សានេះក្នុងអំឡុងពេលនេះទេ ហើយក៏គ្មានរបាយការណ៍អំពីព្រឹត្តិការណ៍​ខួប​កិច្ច​ព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស សម្រាប់ថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ដែរ។

**ការវាយតម្លៃរបស់កាំសូប៖** គ្មានប្រភពណាដែលបានប្រើនៅទីនេះនិយាយពាក្យ "ការមិនទុកចិត្ត" ទេ ប៉ុន្តែកំណត់ត្រាបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់។ លោក សំអាន សុំការលើកលែងទោស និងការធានាជា​លាយលក្ខណ៍អក្សរ ហើយត្រូវបានរាយការណ៍ថាបានស្នើកិច្ចពិភាក្សានៅបរទេស; រដ្ឋាភិបាលផ្តល់ការ​ធានាផ្ទាល់មាត់ និងផ្ទាល់ខ្លួន និងទីកន្លែងនៅកម្ពុជា។ ការផ្តល់ជូនរបស់ភាគីនីមួយៗ ត្រូវបានកំណត់​រូបរាងដោយអ្វីដែលខ្លួនមិនជឿលើភាគីម្ខាងទៀត។ ការអានបែបនេះជាការវិភាគ។ សំណួរជាក់ស្តែង​សម្រាប់លេខក្រោយ គឺតូចចង្អៀត៖ តើគណៈប្រតិភូធ្វើដំណើរឬអត់ អ្នកណាស្ថិតក្នុងគណៈប្រតិភូនោះ និងតើការធានាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរត្រូវបានផ្តល់ឬអត់។

**ប្រភព**

Naewna, Thai Post, The Nation (ថៃ), Khaosod English, Thai Rath, The Star (ម៉ាឡេស៊ី) រួមទាំងអត្ថបទចម្លងពី ភ្នំពេញប៉ុស្តិ៍ Asia News Network Xinhua Bernama និង Reuters, Cambodianess, CamboJA News, ភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា (AKP), តុលាការអាជ្ញាកណ្តាលអចិន្ត្រៃយ៍ (សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានសំណុំរឿង ២០២៦-៣៥ និងវិធានការកសាងទំនុកចិត្ត), Daily Sabah, Reuters, Asia News Network, Vietstock, Centre for Aviation, bne IntelliNews, Cambodge Mag, Le Petit Journal Cambodge, Fulcrum (ISEAS), វិទ្យាស្ថាន Lowy, Al Jazeera, EEAS (ស្ថានទូតសហភាពអឺរ៉ុបប្រចាំកម្ពុជា), Brussels Times, អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស, មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ, ធនាគារពិភពលោក, AMRO, ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី, ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា, ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា, Cambodia Rice Federation, គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត, អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ CamboJA), AFP តាមរយៈ Malay Mail, Kaohoon International, អ៊ុំ សំអាន (ការចុះផ្សាយលើ Facebook ថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦), ទេព មនោរម្យ (ការចុះផ្សាយលើ Facebook ថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦), Philstar, The Jakarta Post, របាយការណ៍ស្តីពីការជួញដូរមនុស្សរបស់ក្រសួងការបរទេសសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចដែលបានសង្ខេបដោយ Asia News Network, លិខិតរបស់គណៈកម្មាធិការរដ្ឋសភាសហរដ្ឋអាមេរិក ដូចដែលបានរាយការណ៍ដោយ The Nation (ថៃ)។

*តួលេខ និងការព្យាករណ៍ ត្រូវបានទាញយកពីប្រភពដែលមានជាសាធារណៈ គិតត្រឹមថ្ងៃទី៣០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៦ ហើយអាចមានការកែប្រែ។ សេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់មន្ត្រីថៃ និងកម្ពុជា ត្រូវបានដកស្រង់ដូចដែលប្រភពសារព័ត៌មានដែលបានលើកឡើងបានផ្សព្វផ្សាយជាភាសាអង់គ្លេស មិនមែនជាការបកប្រែដោយកាំសូបទេ។ ធាតុដែលសម្គាល់ថាមកពីប្រភពតែមួយ មិនទាន់ត្រូវបានបញ្ជាក់ដោយប្រភពទីពីរទេ។*

**សេចក្តីជម្រាបជូនអំពីការកែសម្រួល**

*លិខិតនេះត្រូវបានចងក្រងឡើងតាមរយៈការសង្ខេបការស្រាវជ្រាវ មិនមែនការផ្ទៀងផ្ទាត់ការពិតដោយឯករាជ្យ ដូចអ្នកផ្ទៀងផ្ទាត់ការពិត ឬអ្នកសារព័ត៌មានវិជ្ជាជីវៈធ្វើនោះទេ។ ការអះអាងនីមួយៗត្រូវបានទាញយក និងកំណត់ប្រភពទៅតាមប្រភពដែលបានរាយខាងលើ ប៉ុន្តែភាពត្រឹមត្រូវជាមូលដ្ឋានរបស់ពួកគេ មិនត្រូវបានផ្ទៀងផ្ទាត់ដោយឯករាជ្យទេ។ អ្នកអានដែលពឹងផ្អែកលើលិខិតនេះ សម្រាប់ការសម្រេចចិត្តដែលមានផលវិបាកសំខាន់ៗ ជាពិសេសលើបញ្ហាទាក់ទងនឹងអំពើពុករលួយ សិទ្ធិមនុស្ស ឬការវិវត្តន៍នយោបាយ គួរផ្ទៀងផ្ទាត់ការអះអាងសំខាន់បំផុតជាមួយឯកសារប្រភពដើម មុនធ្វើសកម្មភាព។*

*© ២០២៦ CaMSOb។ រក្សាសិទ្ធិគ្រប់យ៉ាង។*